2 . اوست كه در پهنهء زمين ، كوه‌ها و نهرها آفريد . 3 . اوست كه از همه نوع ميوه‌ها ، جفت خلق كرد . 4 . اوست كه شب و روز را به دنبال هم قرار مىدهد . اين آيات چهارگانه ، نه تنها گواه بر وجود تدبير در جهان هستى است ، بلكه حاكى از وحدانيت و يگانگى مدبر جهان نيز هست . « 1 » و براى توضيح بيشتر ، هر يك از اين امور را جداگانه مورد بحث و بررسى قرار مىدهيم . 1 . توسعه و گسترش زمين طبق فرضيهء جديد ، سه هزار ميليون سال پيش ، خورشيد و ستارهء ديگرى سطح يكديگر را خراش داده يا از پهلوى هم با سرعت هزاران كيلومتر در ثانيه رد شده‌اند و انفجارى در آنها رخ داده است . اين تصادف در حالت تاريكى رخ نداده است ، بلكه با شعلهء نورانى همراه بوده است و در نتيجهء اين تصادف ، زهره ، زمين ، مريخ و سيارات ديگر پديد آمده و در يكى ، و احتمالًا در سه تا ، از آنها زندگى نيز پيدا شده است . « 2 » مباحث مربوط به زمين زياد است و دربارهء آنها در كتاب‌هاى مربوط به زمين‌شناسى و هيأت و نجوم به‌طور مشروح بحث شده است « 3 » ؛ اما آن‌چه فعلًا براى ما مطرح مىباشد مسألهء توسعه و گسترش زمين است كه نخستين جملهء آيه ، بر آن دلالت دارد و اين توسعه و گسترش‌طورىاست كه با كروى بودن زمين منافات ندارد . توضيح اين‌كه ، دانشمندان پس از بررسىهاى زيادى ثابت نموده‌اند كه زمين

--> ( 1 ) . در فلسفهء الهى ثابت شده است كه وجود نظم و نفوذ تدبير در سرتاسر خلقت ، حاكى از حكومت‌اراده و خواست واحدى بر جهان آفرينش است . قرآن مجيد نه تنها به اين برهان اشاره نموده ، بلكه مبتكر و پايه‌گذار اين دليل نيز هست چنان‌كه مىفرمايد : « لَوْ كَانَ فيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا . . . ؛ اگر در زمين و آسمان‌ها خدايانى بودند ، نظام آفرينش به هم خورده فساد و هرج و مرج حكومت مىكرد » - انبياء ( 21 ) آيهء 22 . توضيح اين قسمت را در كتاب‌هاى عقايد بخوانيد . ( 2 ) . نجوم براى همه ، ص 25 ، 42 . ( 3 ) . ر . ك : زمين و سرگذشت آن ؛ نجوم بىتلسكوپ ؛ هيئت فلاماريون .